Grote Waternavel en andere exotische waterplanten: hoe zit dat in Vlaanderen?

Grote Waternavel en andere exotische waterplanten: hoe zit dat in Vlaanderen?

Foto Willem Braam

Alain Dillen – Bioloog bij het Agentschap voor Natuur en Bos – stelde onderstaande tekst met info en handige tips voor waterbeheerders op:

Wat is het probleem?

In Vlaanderen komen verschillende exotische waterplanten voor. De meeste soorten zijn niet winterhard, maar sommige soorten zijn dat wel en kunnen een probleem worden. Soorten zoals grote waternavel (ook gekend als Braziliaanse waternavel), dwergkroos en parelvederkruid kunnen enorm woekeren en de waterloop over de hele breedte afdekken.

Met alle gevolgen van dien:

  • Er komt weinig of geen licht meer door, waardoor de hele voedselketen onder water dreigt stil te vallen;
  • De zuurstofhuishouding raakt in het gedrang;
  • In extreme gevallen wordt de waterafvoer of zelfs de scheepvaart gehinderd.

De waterbeheerders in Vlaanderen nemen dan ook tal van maatregelen om te voorkomen dat exotische planten gaan woekeren. Dat is helaas niet altijd zo voor de hand liggend. Sommige soorten kan je perfect bestrijden mits langdurige inzet van personeel en regelmatig herhalen van de actie. Andere soorten, zoals dwergkroos, lijken voorlopig onbegonnen werk maar er wordt gezocht naar goede methodes om ze wel effectief te kunnen bestrijden.

Hoe bestrijden?

Bij het bestrijden van exotische waterplanten gelden er twee gulden regels:

1) er moet voorkomen worden dat er stukjes van de plant afbreken en afdrijven.

Bij grote waternavel is bijvoorbeeld gekend dat elk stukje plant perfect in staat is om uit te groeien tot een volledig nieuwe groeiplek. Dit vraagt bijzondere voorzorgen en maakt dat de bestrijding zelden machinaal kan gebeuren maar in de meeste gevallen handmatig moet worden uitgevoerd.

2) plan meteen de nazorg goed in.

Nadat een bestrijding is uitgevoerd, is het cruciaal om regelmatig te komen controleren. Bij de bestrijding blijven er namelijk onvermijdelijk stukjes wortel achter in de waterbodem en oever. Daaruit groeien dan nieuwe plantjes. Als je die nieuwe plantjes tijdig aanpakt verhinder je dat er terug een hele waterloop bedekt geraakt. Maar, nog belangrijker: op die manier raken die stukjes wortel op den duur uitgeput en sterven ze af. Afhankelijk van de soort waarover het gaat, kan dat binnen het jaar gebeuren of meerdere opeenvolgende jaren in beslag nemen. Het klinkt misschien cru, maar het is wel zo: als je geen nazorg kan doen, heeft het eigenlijk ook geen zin om aan bestrijding te beginnen.

Langs beken, rivieren en kanalen is er nog een derde gulden regel: werk altijd van bron naar monding. Logisch, want zo vermijd je dat je werk teniet wordt gedaan door afdrijvende planten die van hogerop komen.

Wat met graskarper?

De vraag of graskarper kan helpen om exotische waterplanten in te dijken komt regelmatig terug. Een begrijpelijke reactie vanuit de hengelsport. Zeker omdat in Nederland enige promotie rond graskarper wordt gevoerd. Echter, uit verschillende proefnemingen blijkt dat de resultaten heel variabel zijn. Soms zijn alle planten verdwenen, soms verdwijnt er nauwelijks iets. Soms neemt de plantengroei zelfs toe. Een op het eerste zicht onlogisch resultaat, maar te verklaren door de voedingsstoffen uit verteerde plantenresten die door graskarpers worden vrijgegeven in het water. De graskarper kan ook niet overal ingevoerd worden, er zijn ook wateren die gewoonweg niet geschikt zijn voor de soort. Bovendien werd nog niet ten gronde onderzocht in welke mate de graskarper net de verspreiding van exoten in de hand kan werken, door bijvoorbeeld stukjes plant af te scheuren die vervolgens afdrijven en elders uitgroeien.

De veiligste en meest zekere methode tot dusver is dus nog steeds het handmatig verwijderen van exoten, volgens de twee gulden regels.

Toekomstmuziek?

Er lopen in Europa een aantal onderzoeken naar de impact van bepaalde snuitkevers die zich met waterplanten voeden. Sommige van die soorten zouden zijn meegelift met de exotische waterplanten zelf. Voorlopig kan daar nog niet veel over gezegd worden, maar wie weet biedt dit op termijn een geschikte optie om op een veilige en efficiënte wijze exotische waterplanten te bestrijden. Hoewel ook hier de kanttekening wordt gemaakt dat die snuitkevers vervolgens niet zelf een probleem mogen gaan vormen. Om in de gaten te houden!

Meer weten?

Er gebeuren in Vlaanderen tal van acties en maatregelen. Op onderstaande links wordt e.e.a. toegelicht.

Info verspreid op enkele websites van de Vlaamse Overheid:

https://www.vmm.be/water/beheer-waterlopen/uitheemse-soorten-bestrijden

https://www.ecopedia.be/pagina/uitheemse-invasieve-planten

Info op enkele websites van provincies:

http://www.oost-vlaanderen.be/public/wonen_milieu/water/exoten/

https://www.west-vlaanderen.be/artikel/interreg-project-lupin-bestrijdt-exoten-grensstreek

https://www.provincieantwerpen.be/aanbod/dlm/dienst-integraal-waterbeleid/beheer-van-de-waterlopen/exotenbestrijding.html

http://www.limburg.be/Limburg/waterlopen/ABC/Landbouw-en-natuur/Landbouw-en-natuur-Exoten.html